Iedere gedragsverandering start met zelfreflectie

De oefeningen in de cursus Assertiviteit in de Werksituatie zijn erg goed – dank je wel, Laila. Ze helpen mensen kaderen wat assertiviteit eigenlijk is en wat je daarvoor nodig hebt. Gesprekstechnieken worden namelijk vaak ingezet op een onoordeelkundige manier. Assertief opkomen voor jezelf doe je niet vanuit een oppervlakkige gesprekstechniek – aangeleerd in een workshop van pakweg 3 uur – maar vertrekkend vanuit je behoeften en noden. Het gaat hier over een blijvende gedragsverandering. Dat is effenaf levenslang leren en stilstaan bij je eigen behoeften en je eigen gedrag als gevolg van die behoeften. Assertief kan je worden als je de tijd neemt voor zelfreflectie en de tijd krijgt om te leren en te oefenen.

Assertief ben je als je weet wat je eigen behoeften zijn en die kan formuleren. Je bent assertief als je rekening houdt met de behoeftes van de ander, met empathie voor de ander. Als je de ander aanvaardt en inschat zoals hij is als mens.

We hebben schrik van assertieve mensen omdat we assertief zijn linken aan mensen die op hun strepen zijn en over lijken gaan. Herlees dus de vorige paragraaf alstublieft.

Assertief ben je als je weet wat je eigen behoeften zijn en die kan formuleren. Je bent assertief als je rekening houdt met de ander, met empathie voor de ander. Als je de ander aanvaardt en inschat zoals hij is als mens.

Je komt in conflict met jezelf en de ander als je niet weet wat je nodig hebt in je communicatie en samenwerken – samen leven – met de ander en als je je eigen behoeften, grenzen en gevoelens niet kunt benoemen.

Zonder zelfreflectie en een correcte gedragsverandering, krijg je geamputeerde gesprekstechnieken, fout geformuleerde boodschappen,moordende feedbacktoestanden, doodongelukkige mensen, slecht functionerende medewerkers en gevaarlijke leidinggevenden. Mijn mailbox in de online leeromgeving bewijst iedere dag weer dat we niet goed communiceren. Laat ons dat taboe maar eens doorbreken. Het wordt tijd.

Assertief word je niet in een online cursus, maar ook niet in een simpele workshop of een tweedaagse training op het werk. Assertief word je in een langdurig proces, dat begint met zelfreflectie op basis van bewustwording en een behoefte om beter te communiceren met elkaar, vanuit jouzelf. Als die start er niet is, vergeet dan de rest ook maar.

Vele bedrijven die nu in volle verandering zitten, passen in hun bedrijfscultuur het ADKAR-model toe, een stappenplan dat duidelijk maakt hoe verandering verloopt. In het kort:

  1. De bewustwording – Awareness – van een bepaalde behoefte of leernood.
  2. Het verlangen, de behoefte om daar iets aan te doen. Desire.
  3. De kennis en de vaardigheid om deze behoefte of leernood in te vullen. Knowledge.
  4. De vaardigheid en de mogelijkheid – Ability is niet in één woord te vertalen -om nieuw aangeleerd gedrag in te oefenen en te demonstreren in je dagelijkse handelen.
  5. Het integreren van je nieuw aangeleerd gedrag en versterken – Reinforcement.

ADKAR, hét changemodel in deze VUCA-tijd, begint bij het individu. Het is ook een inzichtelijk individueel stappenplan. Een bedrijfscultuur start bij het personeel. Niet bij het management of de consultancy, niet bij de teamleider of de bedrijfsconsultant, maar bij de mens achter elke medewerker. Die medewerker zit in het management en op de werkvloer. Dàt is misschien wel het grootste misverstand in het ADKAR-model.

ADKAR kan je niet opleggen vanuit het management. Als stap 1 er niet is, komt de rest niet, punt aan de lijn. Stap 2 kan je niet opleggen. Stap 3, daar wordt niet voldoende tijd in gestopt. We moeten veranderen en wel nu, zeggen we. Hoe halen we het in ons hoofd? Stap 4 houdt het grootste misverstand in en dat heeft met ons tijdsbestek te maken. Een vaardigheid op vlak van gedrag heeft jaren nodig en bovendien een omgeving waarin je je veilig genoeg voelt om te experimenteren. In een wereld waarin fouten afgestraft worden lukt dat niet. Het helpt niet om een gedragsverandering op te leggen, à la: “Je bent dominant. Als dat volgende maand niet beter is, dan moeten we je ontslaan.”

In de online leeromgeving kan je werken vanuit zelfreflectie aan je assertieve vaardigheden. De cursus is een oud mannetje geworden maar hij wordt begeleid door een ervaren deskundige, ook niet meer zo jong. Moi. Het oude mannetje staat op de wachtlijst. Maar hij is nog steeds goed. Erg goed. Dat merk ik aan de sterke groei die cursisten doormaken, eens ze in de Awareness– en Desirefase zitten. Dan is hij wijs en sterk in het groeiproces dat hij schenkt. Met een flinke digitale insteek gaat hij met veel plezier voor een waardevol nieuw leven.

Zelfreflectie in een veilige oefenomgeving – online en IRL – met als resultaat correcte assertieve vaardigheden met als startbasis het ADKAR-plan. Dat is de cursus Assertiviteit in de Werksituatie.

Warme groet

Annemie

IRL : in real life

Mocht je de cursus willen doornemen, open hem dan in de Mozilla Firefox-browser. Die ondersteunt het programma nog dat de afbeeldingen en animaties toont. Misschien moet de je Adobe Flash Player nog downloaden.

Assertiviteit: Mag ik mijn baas terechtwijzen?

In een gesprek merkt de ander op: “Ik merk een verschil op tussen assertief zijn naar mijn ondergeschikten/gelijken en naar mijn baas. Ik heb minder moeite met assertief reageren t.o.v. gelijken of ondergeschikten dan t.o.v .mijn baas.
Wanneer je iemand hogerop aanspreekt, moet je toch ook altijd rekening houden met je positie, je moet ergens toch ook de hiërarchie respecteren. Ik stel me dan soms de vraag of ik dit wel mag benoemen, mag ik mijn baas ‘terecht wijzen over een bepaalde zaak. Hoewel ik weet dat mijn huidige leidinggevende feedback wel respecteert en apprecieert, vind ik dit toch altijd wat spannender dan diezelfde boodschap brengen aan mijn eigen team of een gelijke collega.”

Geweldig hoe je deze vraag geformuleerd hebt. Juist en helemaal de nagel op de kop. Ik probeer nu een antwoord te formuleren dat jouw vraag ‘waardig’ is. Want je hebt gelijk in de wereld van het werken vandaag, maar je vertrekt vanuit een traditionele premisse, en die klopt niet meer, omdat ze uit de 18de eeuw stamt, een wereld waarin de baas alle kennis bezat en de arbeider niet aangeworven werd voor zijn brein, maar enkel en alleen voor zijn handen. Assertiviteit was een onbekende en laakbare eigenschap. Zwijg en werk!

In deze eeuw werken we met hoogopgeleide en mondige mensen, aangeworven voor hun deep knowledge. Er is een overvloed van informatie en alles verandert aan hoge snelheid. Het is niet meer mogelijk om als leidinggevende alle touwtjes in handen te houden en alle kennis in pacht te hebben.

Efficiënte communicatie is strikt genomen – zeker in onze kennismaatschappij – gebaseerd op gelijkwaardigheid en respect. Als je vandaag assertief vaardig bent kan je je behoeften en problemen uiten, met wie dan ook. Je zorgt ervoor dat je bezorgdheden en behoeften gehoord worden. Een assertieve medewerker is iemand die op een open en transparante manier praat met zijn collega’s, maar ook met zijn diensthoofden. Dat betekent dat we strikt genomen in gesprek mogen gaan, op een gelijkwaardige manier, vanuit respect voor elkaar. Dat zou in de ideale wereld de juiste invulling van assertiviteit – gehoord worden – en communiceren – luisteren – zijn.  En de teamleider van vandaag beseft dat hij niet alle wijsheid meer in pacht kan hebben, en dat ook niet hoeft, maar dat hij een team van mensen rond zich heeft, waarop hij kan steunen en waarmee hij, samen met hen, de juiste resultaten neerzet.

Maar we werken en leven al eeuwen zo, verander dat idee maar eens: mensen die ‘boven’ je staan,  behandel je met meer respect dan jezelf en de anderen, met een grotere terughoudendheid, met meer reserve. Impliciet gaan we er nog steeds van uit dat  ‘bazen’ beter communiceren, assertiever mogen zijn, het beter weten dan de medewerkers, een veel grotere deskundigheid hebben. Dat klopt niet meer, maar we denken nog steeds zo.

We vergeten bovendien dat deze leidinggevenden ook collega’s zijn, en vooral mensen, die af en toe in de fout gaan en dat zelfs mogen. We vergeten dat ‘bazen’ ook leren van feedback. We vergeten dat deze mensen zich in een ivoren toren bevinden, waarin ze nooit meer horen wat ze goed doen en wat niet. Dat heeft een van mijn vroegere teamleiders eens verteld: dat hij zich eenzaam voelde aan de top. Er was geen echte communicatie meer, vond hij, en hij voelde zich alleen in een team dat op zich zeer hecht was en trouwens heel goed functioneerde. Ik besefte dat hij echt goed zijn best deed, maar hij besefte niet dat zijn medewerkers hem als baas zagen en daardoor de draad van de communicatie doorgesneden hadden, tenzij er kritiek moest geleverd worden… Dramatisch voor alle partijen, maar ook voor de uiteindelijke resultaten…

Maar een leidinggevende heeft hiërarchisch en qua opvolging van resultaten nog altijd het laatste woord, ook vandaag en ook morgen. Er moeten targets gehaald worden, het bedrijf moet optimaal draaien: dat is nu eenmaal zijn taak. Als een medewerker die targets niet haalt, moet hij daarin bijgestuurd worden. In een ideale wereld gebeurt dat vanuit een coachende houding, in de praktijk jammer genoeg nog te vaak vanuit het 18de eeuwse command & control in functie van de winstmarge, niet vanuit een bevragende houding, niet met het juiste respect voor elkaar.

We leven niet in een ideale wereld: nog steeds zijn er heel veel bazen die communiceren vanuit de hoogte, vanuit de ivoren toren en vanuit het onjuiste zelfbeeld dat zij perfect werken en zijn. Als medewerker vandaag hebben we daar nog steeds rekening mee te houden. Dat is geen probleem als er vertrouwen is in de werkrelatie en veel respect voor elkaars kunnen en kennen. Dat is wel een probleem als je op de werkvloer niet als de mens die je bent, behandeld wordt.

Dus mijn antwoord is: ja, probeer vanuit de juiste assertivieve en communicatieve vaardigheden met je leidinggevenden te communiceren. Behandel hen als een mens, zorg dat je ook behandeld wordt als een mens. Maar hij blijft op vlak van resultaten wel de baas. Je bent aangeworven binnen contractuele voorwaarden en met een hopelijk duidelijke functieomschrijving.

Een pertinente en relevante vraag!

Grtz

Annemie

De toxische bedrijfsschorpioen: uit het leven…

Het boek ‘Hoe overleef ik mijn collega’s’ van Thea Bombeek bracht me gisterennamiddag naar het verhaal van een cursiste, die een paar weken geleden de online cursus Assertiviteit in de werksituatie opgestart had. Met een noodkreet. ‘Beste coach, mijn moeder leefde haar laatste weken, na twee jaar ziekte. Ik had haar gedurende al die tijd verzorgd en dat woog zwaar op me, want ik ben alleenstaande mama en heb 3 kleine kinderen. Ik vroeg palliatief verlof aan, maar kreeg het niet. Assertief reageren durfde ik niet. Ik kan het niet riskeren om mijn inkomen te verliezen.”

Mama heeft ons na een paar weken moeten verlaten. Ze was uitgevochten. Ik ook. Een gezin, de dagelijkse strijd en een matig loon, een fulltime job en een zwaarzieke mama, ik was helemaal op…

Na een paar weken ziekteverlof – vlak na het overlijden van mama – ging ik terug aan de slag. Een uur ben ik daar geweest: om mijn ontslag te aanvaarden. Omdat ze niet op me hadden kunnen rekenen in de drukste periode van het jaar, hoefde de samenwerking voor hen niet meer.

Hoe reageer ik best in zo’n situatie? Hoe word ik assertiever?’

Niet dagelijks, maar veel te vaak naar mijn goesting, lees ik dit soort hulpkreten… Een online cursus kan geen antwoord bieden. Mijn hart brak, ook al heb ik deze mevrouw nooit ‘in’t echt’ ontmoet. Het boek van Bombeek is een must voor iedere werknemer,want de bedrijfsschildpadden – de doelwitten – lopen iedere keer de red alerts van hun intuïtie voorbij. Maar wat doe je met die bedrijfsschorpioenen, niet in staat tot een basis menselijkheid? Ik hoop dat ik dat later nog mag lezen, ben nog maar aan bladzijde 70…

Bombeek, pagina 19: “Een steek van een bedrijfsschorpioen – een destructief functionerend, toxisch persoon – is dodelijk. Hoewel de steek van een bedrijfsschorpioen meestal niet doodt, is hij wel degelijk giftig en psychische verlammingen kunnen het gevolg zijn. Dat leidt tot een ondermijnd zelfvertrouwen, iets waar de meeste schildpadden geen overschot van hebben.”

Theo Compernolle beschrijft deze toxische personen als PITA’s: Pain In The Ass. Terug te vinden bij zowel medewerkers, collega’s en bazen.

Morgen ga ik een cursus ‘Verbindende communicatie‘ volgen, bij Carina Thomis. Allicht eten we daar ‘s middags geen PITA’s…

Droevige groet

Annemie